Samenvatting
Afname is de term voor de elektriciteit die een consument van het openbare elektriciteitsnetwerk betrekt om te gebruiken in het huishouden. Het kan gaan om een momentopname (het vermogen) of een specifieke periode (de energie). Energieleveranciers maken het vaak complex door dit ‘levering’ te noemen. De Engelse term is Import.
Inleiding
Afname is de term die wordt gebruikt om aan te geven dat een huishouden (of een bedrijf) elektriciteit van het openbare netwerk betrekt, om deze te gebruiken voor directe consumptie maar soms ook om op te slaan voor later gebruik (in een accu).
Het concept afname kent twee dimensies: het vermogen dat wordt afgenomen van het elektriciteitsnetwerk door het huishouden, op een specifiek moment, en de totale hoeveelheid energie die van het elektriciteitsnetwerk is afgenomen gedurende een bepaalde periode.
De Engelstalige term voor afname is Import.
Er zijn enkele gerelateerde begrippen: Invoeding en Salderen.
Afname en vermogen
Vermogen betreft altijd een momentopname, en wordt uitgedrukt in watt (W). Het vermogen zal voortdurend fluctueren.
Bijvoorbeeld: op een bepaald moment zijn in het huis een aantal lampen aan, maar er zijn ook nog apparaten aanwezig die niet “aan” staan maar wel een beetje standby-gebruik hebben (een televisie of een koelkast). Er zijn ook apparaten die permanent een beetje vermogen gebruiken, bijvoorbeeld een internet-modem of een ventilatiesysteem. Laten we zeggen dat de huishouding op een bepaald moment 200 watt vermogen van het elektriciteitsnetwerk afneemt.
Even later kan dat alweer veranderd zijn. Stel dat de koelkast aanspringt om te gaan koelen, of dat een van de bewoners met een elektrische waterkoker thee gaat maken. Het vermogen dat van het elektriciteitsnetwerk wordt afgenomen kan dan toenemen naar bijvoorbeeld 2.500 watt (2,5 kW). Iets later is de waterkoker klaar, maar de koelkast is nog steeds aan het koelen, en het afgenomen vermogen daalt weer naar 500 watt.
Afname en energie
Energie betreft altijd een periode, bijvoorbeeld een dag of een maand.
Bijvoorbeeld: gedurende een dag heeft een huishouden 10 kWh aan energie van het elektriciteitsnet afgenomen.
Afname of levering?
Wat vanuit het perspectief van een huishouding wordt aangeduid met Afname, wordt door de energieleverancier meestal als “Levering” benoemd. Eigenlijk zijn dit dezelfde zaken, maar van twee verschillende kanten bekeken. De energieleverancier levert de energie, en het huishouden neemt het af.
Energieleveranciers hebben vaak moeite om zich te verplaatsen in de belevingswereld van hun klanten, en soms lijkt het of ze opzettelijk onduidelijke termen gebruiken om hun klanten op een dwaalspoor te brengen. Het gebruik van ‘levering’ is eigenlijk het interne jargon van de leverancier, terwijl de term ‘afname’ de enige relevante en correcte beschrijving is vanuit het perspectief van de klant.
De gehanteerde term zou in alle gevallen afname moeten zijn. In ieder geval zouden alle energieleveranciers verplicht moeten worden om allemaal dezelfde term te hanteren, zodat er daarover geen verwarring hoeft te zijn bij consumenten bij het vergelijken van energieleveranciers en energiecontracten.
Afname in het energiecontract
Bij het opvragen van de tarieven en voorwaarden voor een nieuw energiecontract, vragen prijsvergelijkers en energieverbruikers bijna altijd om het geschatte gebruik van energie. Dat is op zijn minst verwarrend, en in feite onjuist.
Een huishouden dat zonnepanelen heeft, produceert immers eigen energie, en een deel daarvan wordt ook direct in de eigen woning gebruikt. Dat heet zelfconsumptie.
Wat een huishouden gebruikt is dus de som van de zelf geproduceerde zonne-energie die ook zelf wordt gebruikt en de afgenomen energie van het het. Maar voor het energiecontract is alleen de afname van energie relevant. Een vergelijkbare verwarring wordt veroorzaakt door te vragen naar hoeveel zonne-energie een huishouden verwacht op te wekken, terwijl er eigenlijk gevraagd zou moeten worden naar de hoeveelheid zonne-energie die niet direct zelf wordt gebruikt en daardoor wordt ingevoed op het elektriciteitsnet.
Kosten
De kosten voor elektriciteit worden in Nederland voor huishoudens gemeten en afgerekend op basis van de hoeveelheid energie die is afgenomen. Er zijn ook landen waar tarieven of kosten worden gehanteerd voor het afgenomen vermogen. Een hoger vermogen is dan vaak duurder dan een lager vermogen. Maar in Nederland geldt dit, in elk geval voor huishoudens, niet. Ten tijde van het schrijven van dit artikel (2025) wordt er wel gesproken over het invoeren van dynamische of variabele netwerk-tarieven, maar dat is nu nog niet aan de orde.
Afname op de energierekening
De hoeveelheid afgenomen energie is een van de onderdelen van de energierekening, het gebruiksafhankelijke deel. Twee huishoudens die exact hetzelfde energiecontract hebben, hebben aan het eind van de looptijd toch een andere eindafrekening, onder andere omdat hun afgenomen hoeveelheid elektriciteit anders is.
Maximaal vermogen van de afname
Het maximale vermogen dat een huishouden op enig moment kan afnemen wordt bepaald door de capaciteit van de aansluiting in de meterkast.
Een huishouden kan bijvoorbeeld een aansluiting hebben met 1 fase en 25 Ampère (A), dat betekent dat er nooit meer dan 5,75 kW aan vermogen kan worden afgenomen. Een ander huishouden kan een aansluiting met 3 fases van elk 25A hebben, en dan kan er tot maximaal 17,25 kW aan vermogen worden afgenomen. Dat kan bijvoorbeeld nodig zijn als er een inductiekookplaat met een hoog vermogen in het huis wordt gebruikt, of als er een autolader aanwezig is.