Aankoop warmtepompboiler 2025

Samenvatting:

We hebben de HR ketel vervangen door een warmtepompboiler, voor het maken van warm water. Dit gebruikt elektriciteit die we het grootste deel van het jaar toch al in overvloed zelf opwekken. Gebruik van aardgas voor warm water vervalt, en de kostenbesparing is aanzienlijk. De ondersteuning van de warmtepomp door de HR ketel wordt overgenomen door een doorstroomverwarmer.

---

Inleiding

Onlangs plaatste ik een artikel waarin ik balans opmaak na de eerste vijf jaar van ons plan om in maximaal tien jaar tijd het gebruik van fossiele brandstoffen in onze huishouding met minstens 90% te reduceren. Het bleek dat we de doelstelling al grotendeels bereikt hebben. Door de aankoop van een elektrische auto in 2020 gebruiken we geen benzine meer. En de warmtepomp die in 2024 is geplaatst, blijkt zo goed te functioneren dat er vrijwel geen aardgas meer nodig was als bijverwarming. Dat heeft me aan het denken gezet over het resterende gasverbruik, en dan met name voor warm water.

De HR ketel laten vervallen

De afgelopen winterperiode is in totaal ongeveer 15 m³ gas gebruikt ter ondersteuning van de warmtepomp, als deze na afloop van een defrost cyclus weer op gang moet komen. De HR ketel werd verder gewoon gebruikt voor het verwarmen van het water voor douchen, afwassen en schoonmaken. Dat is echter een relatief dure oplossing (aardgas is duur en onderhoud van een HR ketel is ook kostbaar).

Daarom heb ik me verdiept in de mogelijkheid om de HR ketel te laten vervallen. Dat betekent wel dat er ook een alternatief moest komen voor de ondersteuning van de warmtepomp na de defrost op de koudste momenten van de winter.

Vervangen door een warmtepompboiler voor warm water

Voor het warme water was de meest voor de hand liggende oplossing de plaatsing van een warmtepompboiler. Net als een warmtepomp voor ruimteverwarming is een warmtepompboiler veel zuiniger qua energiegebruik, en bovendien werkt deze met elektriciteit die we een heel groot deel van het jaar toch al zelf opwekken met onze zonnepanelen. Het betekent wel dat er ergens in huis een groot apparaat geplaatst moest worden met een boilervat van 200 liter. Dit is bij de meeste merken die warmtepompboilers maken de kleinst mogelijke uitvoering.
We hadden ook kunnen kiezen om de bestaande warmtepomp te laten ombouwen tot een all-electric systeem. Ook dan zou de HR ketel vervallen, en zou er een nieuwe binnenunit voor de warmtepomp moeten worden geplaatst met een ingebouwd elektrisch element voor de ondersteuning van de defrost cycli. Bij het opvragen van de offerte voor die aanpassing bleek echter dat dit significant veel duurder was dan een losse warmtepompboiler. Een ander voordeel van een aparte warmtepompboiler is dat deze gelijktijdig met de warmtepomp kan werken, zodat het verwarmen van het huis en het verwarmen van het water in de boiler elkaar niet uitsluiten. En bovendien is er bij de aankoop van een aparte warmtepompboiler subsidie voorhanden, bij de aanpassing van de warmtepomp tot een all-electric systeem is dat niet het geval. De overeenkomst is dat er in beide gevallen ruimte moet worden gevonden voor de plaatsing van een boilervat waarin het warme water wordt opgeslagen.

Ruimte vrijmaken voor de warmtepompboiler

Over het algemeen is de verwarmingsmodule in de behuizing van een warmtepompboiler ingebouwd, en alles bij elkaar levert het dan een fors apparaat op van zo’n 60 x 60 centimeter qua ingenomen vloeroppervlakte en een hoogte van zo’n 160 tot wel 200 centimeter. Daar moet je maar net de ruimte voor hebben.

In ons huis is een kleine technische ruimte waarin ook de wasmachine en de waterontharder staan. De HR ketel die daar aan de muur hing komt te vervallen, dit levert een beetje extra ruimte op. De warmtepomp bestaat uit een hele grote buitenunit (een monoblock) die op het dak staat, binnen is alleen maar een klein regelkastje dat ongeveer zo groot is als een internetmodem. Bovendien bevindt zich de verdeler van de vloerverwarming in de technische ruimte. Maar door wat te schuiven met bestaande zaken zoals een opbergrek dat we konden vervangen door wandplanken, en door het expansievat van de verwarming op een andere plek en hoger tegen de muur te monteren, kwam de ruimte vrij om een warmtepompboiler te plaatsen. Heel veel ruimte blijft er niet over, maar dat hoeft ook niet.

Een doorstroomverwarmer ter ondersteuning van de warmtepomp

Tegelijk met de plaatsing van de warmtepompboiler zou de HR ketel verwijderd worden. Dat leverde wel de vraag op: hoe kunnen we dan de boost-functie regelen, die de HR ketel voor de warmtepomp levert. De eerste gedachte was om een kleine elektrische CV ketel te plaatsen. Die zijn qua afmetingen veel kleiner dan een ‘gewone’ gasgestookte CV ketel, maar toch nog vrij groot en bovendien relatief kostbaar in aanschaf.
Daarna viel mijn oog op een zogenaamde ‘doorstroomverwarmer’. Dat is in feite een vrij dikke buis waar het verwarmingswater doorheen stroomt, met een elektrisch element om dat water te kunnen verwarmen. Qua elektriciteitsverbruik niet de meest zuinige optie, maar omdat het ging om een zeer minimale verwarmingsbehoefte (equivalent aan ongeveer 15 m³ gas in een stookseizoen van 6 maanden) was dat een goede optie. Bovendien zijn dergelijke doorstroomverwarmers relatief klein en in verhouding minder duur in aanschaf.

Monteren en aansluiten

Medio juli 2025 is de HR ketel verwijderd, is de doorstroomverwarmer in het verwarmingscircuit gemonteerd, en is de warmtepompboiler geplaatst.

Warmtepompboiler

Het monteren van de boiler is in feite redelijk eenvoudig: de koudwaterleiding die voorheen naar de HR ketel liep, gaat in plaats daarvan naar de ingang van de boiler. En aan de andere kant van de boiler wordt de uitgang voor het opgewarmde water aangesloten op de leiding waar voorheen het warme water uit de HR ketel kwam. Daarna steek je de stekker in het stopcontact en klaar! Maar een warmtepompboiler draait een keer per week een anti-legionalla programma met een ingebouwd elektrisch verwarmingselement dat 2000 watt vermogen vraagt. Dat elektrisch element kan ook worden gebruikt als er ooit extra snel of extra veel warm water nodig is, bijvoorbeeld als er gasten zijn of als vaker dan normaal de douche wordt gebruikt. Daarom moest er wel een aparte groep worden gemaakt in de meterkast, met een eigen installatieautomaat (dat is een combinatie van een aardlekschakelaar en een zekeringautomaat).

De warmtepompboiler zuigt lucht aan uit de technische ruimte. Daar is het altijd relatief warm, met name ook omdat daar allerlei apparatuur staat zoals de wasmachine. En omdat alle leidingwerk van de verwarming er doorheen loopt, is het er ook in de winter nooit heel koud. Het is er nooit koeler geweest dan circa 20 °C, en meestal zelfs warmer, ook in de winter. Door de energie uit de warme lucht te halen wordt het water verwarmd, en de resulterende uitgeblazen luchtstroom is enkele graden koeler. Die afgekoelde lucht wordt via een flexibele, geïsoleerde leiding afgevoerd naar onze vliering, de ruimte boven de woonkamer en de slaapkamer/badkamer. Omdat het dak van de vliering nauwelijks geïsoleerd is, kan het daar in de zomer vrij warm worden, en die afgekoelde lucht van de boiler is welkome verkoeling in die gevallen. In de winter kan de vliering juist erg afkoelen als het buiten koud is, en dan is de lucht die van de boiler komt juist verhoudingsgewijs warm (een graad of 15). De boiler draait elke dag gedurende 4 tot 5 uur, en helpt dan ook om de temperatuur op de vliering wat te beheersen.

Doorstroomverwarmer

Voor de doorstroomverwarmer, die ook tot 2000 watt vermogen kan vragen, is ook een extra groep met installatieautomaat toegevoegd in de meterkast. Het aansturen van de doorstromer had iets meer voeten in de aarde. Voorheen zat de HR ketel aangesloten op het opentherm-contact van de binnenunit van de warmtepomp, en op die manier kon de warmtepomp de HR ketel inschakelen als dat nodig was. In de nieuwe opstelling maken we gebruik van het alternatief van het ‘aan/uit’ contact van de binnenunit van de warmtepomp. In feite geeft deze een signaal dat er bijverwarming nodig is. Het is een zogenaamd ‘potentiaalvrij contact’, eigenlijk gewoon een schakelaar die dicht gaat als er bijverwarming nodig is. Als dit contact sluit, wordt er een relais bediend dat de spanning inschakelt van de doorstroomverwarmer.

Omdat er toch een relais geplaatst moest worden voor de doorstroomverwarmer, heb ik meteen maar gekozen voor een relais dat ook vermogen en energie kan meten, in dit geval heb ik gekozen voor de Shelly Pro 1PM. In een schakelkastje in de technische ruimte heb ik zelfs 2 van die relais geplaatst, zodat ik ook het energiegebruik van de warmtepompboiler kan volgen.

Effecten op energiegebruik

Voorheen gebruikten we per dag ongeveer 0,5 m³ aardgas bij het maken van warm water middels de HR ketel, dat komt te vervallen. Dat komt grofweg overeen met 5 kWh per dag aan energie. Daar komt natuurlijk wel elektriciteitsgebruik voor in de plaats voor de warmtepompboiler. Maar omdat een warmtepompboiler veel efficiënter werkt dan een gasgestookte HR ketel, verwacht ik dat er per dag gemiddeld maar ongeveer 1,5 kWh elektrische energie nodig is (daarbij heb ik de anti-legionella cyclus die 1 keer per week plaatsvindt ook al meegerekend). Al met al dus een verwachte daling qua energiegebruik van 70% voor het warm water, en ook nog eens een verschuiving van niet-duurzaam aardgas naar elektriciteit, en die stroom wekken we het grootste deel van het jaar ook nog eens zelf op.

Het energiegebruik van de doorstroomverwarmer laat zich moeilijk voorspellen. De afgelopen winter is er voor bijverwarming ten behoeve van de warmtepomp zo’n 15 m³ gas gebruikt, dat komt overeen met ongeveer 150 kWh aan energie. Op het totale energiegebruik van onze huishouding is 15 m³ gas of 150 kWh elektriciteit min of meer verwaarloosbaar.

Kosten versus baten

Een warmtepompboiler kopen kost natuurlijk geld. Daar staat tegenover dat er in dit specifieke geval wel een subsidie van € 725 voor beschikbaar was. Bovendien heb ik de gedemonteerde HR ketel voor een aantrekkelijk bedrag kunnen verkopen aan iemand die er heel blij mee was als ‘drop in’ vervanging voor een versleten exemplaar van exact dezelfde ketel. Wat ook gunstig uitpakt is dat we nu geen tweejaarlijkse onderhouds- en inspectiebeurt voor de HR ketel meer hoeven te laten uitvoeren, wat tegenwoordig al zo’n € 250 per keer blijkt te kosten.

Bovendien besparen we de kosten van het aardgas dat voorheen door de HR ketel werd gebruikt voor het verwarmen van het water, op jaarbasis was dat ongeveer € 250. Het elektriciteitsverbruik dat er voor in de plaats komt wordt voor een significant deel door onze eigen zonnepanelen opgewekt. Maar zelfs als we al die elektriciteit zouden moeten kopen van het net zou dat maar ongeveer € 125 kosten. Een halvering van de energiekosten op jaarbasis.

De warmtepompboiler heeft een garantie van 10 jaar, dus alleen al in die eerste 10 jaar komt er een kostenbesparing van € 1.250 uit voor de energie, als we net zouden doen of de energietarieven de komende 10 jaar niet veranderen. En bovendien nog € 1.250 euro aan bespaarde kosten voor onderhoud aan de HR ketel. Een verbruik van gemiddeld 1,5 kWh per dag lijkt niet veel, maar op jaarbasis zou dit zelfs nog wel eens een hele trede op de staffel van de terugleverboete kunnen opleveren.

Al met al zal de warmtepompboiler binnen een paar jaar voor zichzelf betaald hebben.