Samenvatting
De overstap van een HR-ketel naar een warmtepomp leverde aanzienlijke voordelen op. Waar de HR-ketel jaarlijks 19.600 kWh aan energie verbruikte, was dit bij de warmtepomp slechts 5.047 kWh, wat neerkomt op een energiebesparing van 74%. Van de verbruikte energie voor de warmtepomp was 56% duurzaam, vergeleken met 0% bij de HR-ketel. Dit resulteerde in een reductie van ons verbruik van fossiele brandstoffen voor verwarming met 89%. De warmtepomp biedt een zuinige, duurzame én comfortabele manier van verwarmen.
Inleiding
Er is inmiddels vijf jaar voorbij van ons tien-jarenplan om onze huishouding grondig te verduurzamen. Een goed moment om een tussenstand op te maken, om te zien wat er al gerealiseerd is en wat er nog nodig is om het uiteindelijke doel te bereiken. In een serie blogs ga ik diverse onderwerpen uitwerken, als voorbereiding voor een overkoepelend artikel. Ik heb al gekeken naar de resultaten van vijf jaar met onze zonnepanelen, vijf jaar slim laden van de auto, vijf jaar rijden met een elektrische auto, en de besparing door het gebruik van robotmaaiers.
In deze blog kijk ik naar de impact op ons energiegebruik, de duurzaamheid, en de kostenbesparingen van de warmtepomp voor onze verwarming.
Basisgegevens
Eerst maar eens de gegevens verzamelen waarmee we de vergelijkingen kunnen maken.
Energiegebruik verwarmen met aardgas
In de periode 2018 – 2021 verwarmden we ons huis met behulp van een ‘gewone’ hoog-rendement CV ketel (HR ketel). Gemiddeld gebruikten we daarvoor van juli tot en met juni van het volgende jaar ongeveer 2.000 m³ aardgas. De rest van ons aardgasgebruik ging naar het bereiden van warm water, en naar koken.
In Nederland bevat 1 m³ aardgas standaard 9,8 kWh energie. Dat betekent dat er 19.600 kWh energie werd verbruikt voor het verwarmen van ons huis gedurende een periode van 12 maanden. Uiteraard valt het overgrote deel van dat verbruik in de wintermaanden (december tot en met maart).
Een goed functionerende, goed afgestelde HR ketel behaalt gemiddeld een rendement van 90%, dus van die 19.600 kWh aardgas die werd verbrand, kwam ongeveer 17.640 kWh in huis terecht als warmte. De rest ging verloren, bijvoorbeeld in de vorm van warmte die met de rookgassen naar buiten ging.
Energiegebruik verwarmen met warmtepomp
Als we kijken naar de periode juli 2024 tot en met juni 2025, de eerste volledige 12 maanden waarin we onze woning verwarmden met de nieuwe warmtepomp, dan vinden we de volgende gegevens:
- verbruikte elektrische energie: 4.714 kWh
- verbruikt aardgas: 34 m³ = 333 kWh
- geleverde warmte-energie: 15.871 kWh
Het verbruikte aardgas bestond uit verbruik door de HR ketel in juli, augustus en de eerste paar dagen van september 2024, plus de ondersteuning van de warmtepomp na afloop van defrost-cycli vanaf medio september 2024 tot en met juni 2025.
Is een warmtepomp zuiniger met energie dan een HR ketel?
Het antwoord op die vraag is eenvoudig te geven: Ja!
In een periode van 12 maanden verbruikten we met de HR ketel in totaal 19.600 kWh aardgas om 17.640 kWh warmte te leveren.
In een vergelijkbare periode van 12 maanden verbruikten we met de warmtepomp in totaal 5.047 kWh elektriciteit en gas, waarmee 15.871 kWh warmte werd geleverd.
De warmtepomp was dus 74% zuiniger qua verbruikte energie. Bovendien is een warmtepomp veel efficiënter, er werd 314% warmte geleverd, terwijl de HR ketel maar 90% van de verbruikte energie aan warmte leverde.
Kortom: we hadden een vergelijkbaar of beter comfort (waarover later meer), maar er hoefde maar ongeveer een kwart van de hoeveelheid energie te worden gebruikt. De warmtepomp is 74% zuiniger met energie dan de HR ketel.
Is een warmtepomp duurzamer dan een HR ketel?
Net als bij de vergelijking tussen een benzine-auto en een elektrische auto is het antwoord op die vraag per definitie: Ja!
Een HR ketel gebruikt 100% fossiele brandstoffen, en is dus per definitie 0% duurzaam. Bovendien gaat 10% van de energie in het aardgas verloren in het verbrandingsproces.
De elektrische energie die de warmtepomp gebruikt kwam voor het grootste deel van het elektriciteitsnet. Immers, in de periode dat de verwarming het meest aan was, was de zelf opgewekte zonne-energie het minste.
Volgens cijfers van het CBS was in 2024 gemiddeld 54% van elektriciteit op het net in Nederland afkomstig van duurzame bronnen (zoals zonne-energie en wind-energie). In 2025 was dat ongetwijfeld meer, maar die cijfers zijn op dit moment nog niet bekend. De trend is dat het aandeel duurzame stroom zeer snel toeneemt. Als voorzichtige schatting ga ik ervan uit dat in de periode van juli 2024 tot en met juni het duurzame percentage van de stroom van het net 60% was.
Dat betekent dat de 4.714 kW elektriciteit die we gebruikten voor 60% duurzaam was, dat was dus 2.828 kWh. De rest was opgewekt met fossiele bronnen (voornamelijk aardgas), 1.886 kWh. Bovendien was de 333 kWh aardgas die we nog gebruikten natuurlijk ook niet duurzaam. De energie die we in onze warmtepomp hebben ‘gestopt’, was dus 2.828 kWh duurzaam opgewekte elektriciteit en 2.219 kWh niet duurzame elektriciteit en aardgas. Al met al betekent dit dat we voor het verwarmen van ons huis met de warmtepomp 56% duurzame elektriciteit gebruikten en 44% niet duurzame energie.
Kortom: onze warmtepomp was in 12 maanden 56% duurzaam, vergeleken met 0% duurzaam bij een HR ketel.
Je kunt het ook nog verder doortrekken: onze warmtepomp heeft in 12 maanden 2.219 kWh niet-duurzame elektriciteit en aardgas gebruikt, vergelijken met 19.600 kWh niet-duurzaam aardgas in 12 maanden toen we nog met de HR ketel het huis verwarmden. We verbruikten op die manier 89% minder fossiele brandstoffen om hetzelfde resultaat te behalen: een warm en comfortabel huis.
Afhankelijk van de invalshoek is de warmtepomp dus 44% tot wel 89% duurzamer dan de HR ketel.
Onze doelstelling was om ons eigen gebruik van fossiele brandstoffen in 2030 met minimaal 90% te verlagen ten opzichte van 2020. De plaatsing van de warmtepomp draagt daar in zeer grote mate aan bij, ons eigen directe gebruik van aardgas voor de verwarming is al gedaald van 2.000 m³ met de HR ketel tot 34 m³ in de eerste 12 maanden met de warmtepomp, een daling van ruim 98%.
Is een warmtepomp goedkoper dan een HR ketel?
Ook op die vraag is het antwoord eenvoudig te geven: Ja!
Als we niets hadden gedaan aan de verwarming, hadden we in 2024/2025 weer 2.000 m³ aardgas moeten gebruiken voor de verwarming. Met de huidige gasprijs had dat € 2.840 gekost aan gebruiksafhankelijke kosten (kostprijs per m³ plus energiebelasting en BTW), en dan laat ik de vaste leveringskosten en netbeheerskosten nog buiten beschouwing.
Met de warmtepomp hebben we 4.717 kWh elektriciteit en 33 m³ gas gebruikt in 12 maanden. Met de tarieven uit mijn huidige energiecontract kost dat € 1.226 aan gebruiksafhankelijke kosten (ook hier laat ik de vaste leveringkosten en netbeheerskosten buiten beschouwing).
We hebben dus in deze periode van 12 maanden € 1.614, ofwel 57% aan energiekosten bespaard voor het verwarmen van het huis.
Het kopen en laten plaatsen van een warmtepomp is natuurlijk niet gratis. Je moet dat geld aan het begin in een keer uitgeven om er vervolgens vele jaren plezier van te hebben door zuiniger, duurzamer en goedkoper te verwarmen. Of de plaatsing van de warmtepomp financieel verstandig was, ga ik in een andere blog verder uitwerken, door te kijken naar de terugverdientijd en het rendement.
Comfort
Op het eerste gezicht zou gezegd kunnen worden dat de HR ketel en de warmtepomp hetzelfde hebben geproduceerd: een warm huis op koude dagen. Maar dat ligt net iets genuanceerder.
Een HR ketel produceert doorgaans verwarmingswater van bijvoorbeeld 60 of 70 °C. Dat gaat steeds in korte periodes van bijvoorbeeld een uur. Daarna is het huis eigenlijk al net te warm, de thermostaat gaat uit en het huis koelt weer af. En daarna gaat de thermostaat weer aan en volgt er weer zo’n periode van een uur dat het huis wordt verwarmd. Eigenlijk is het huis dus vrijwel nooit op de gewenste temperatuur, het is altijd of net wat te warm of net iets te koud. Die schommelingen kunnen wel 1 graad onder of boven de gewenste temperatuur zijn, en dat is voor mensen duidelijk merkbaar, zeker als je je dicht bij een radiator bevindt, of loopt over een vloer met vloerverwarming die eigenlijk veel te warm wordt, of te veel afkoelt.
Met een warmtepomp wordt normaal gesproken het verwarmingswater veel minder warm, bijvoorbeeld rond de 30 tot 35 °C. Om het huis op de gewenste temperatuur te houden, zal de warmtepomp vaak vele uren achter elkaar of soms zelfs de hele dag aan staan. De temperatuurschommelingen in huis rondom de gewenste temperatuur zijn veel minder, als het goed is ingesteld misschien hooguit 0,1 graden erboven of eronder. Voor de bewoners is dit te merken, in die zin dat ze het eigenlijk niet merken. Het huis is permanent aangenaam verwarmd, zonder grote temperatuurschommelingen of plaatsen dicht bij radiatoren of vloeren waar het af en toe onaangenaam warm is, of juist merkbaar kil.
De reden dat dit toch zuiniger is qua energie is dat een warmtepomp om die 30 of 35 °C water te leveren relatief weinig vermogen nodig heeft. Een moderne, efficiënte warmtepomp kan, als de benodigde watertemperatuur eenmaal bereikt is, het toerental verlagen en op dat soort momenten nog maar een paar honderd watt vragen. Een HR ketel kan dat niet of nauwelijks. Er zit zoveel energie in aardgas dat een CV ketel nauwelijks lager dan een graad of 50 kan werken zonder enorm te dalen in rendement.
Conclusie
Samenvattend is de warmtepomp de overtuigende winnaar:
- de warmtepomp gebruikte 74% minder energie dan de HR ketel.
- de energie die nog wel gebruikt werd, was 44% duurzamer.
- het koste 57% minder geld.
